کمودور ۶۴؛ پرفروش‌ترین کامپیوتر تاریخ

داستان کامپیوتری که دنیا را وارد عصر دیجیتال کرد COMMODORE 64 ⬡ 1982-1994
کمودور ۶۴

کمودور ۶۴ — کامپیوتری که یک دهه سلطنت کرد

LOAD"C64-HISTORY",8,1

کمودور ۶۴، کامپیوتری ۸ بیتی و پرفروش که در سال ۱۹۸۲ معرفی شد. دهه ۱۹۸۰ را شاید بتوان دهه کمودور ۶۴ نامید. کمودور ۶۴، کامپیوتر محبوب قشر متوسط شناخته می شود و از این جهت آن را با فورد مدل T مقایسه می کنند. تاریخچه کامل کمودور ۶۴ را در مقاله اختصاصی آمیگااستور بخوانید.

فورد مدل T

فورد مدل T — خودرویی که آمریکا را متحول کرد

فورد مدل T یک خودروی آمریکایی بود که بین سال های ۱۹۰۸ تا ۱۹۲۸ توسط شرکت خودروسازی فورد در دیترویت، میشیگان ساخته شد. این یکی از مهم ترین خودروهای تاریخ است زیرا یکی از اولین خودروهایی بود که با مبلغ بسیار کم فروخته شد و باعث شد مردم به راحتی از مکانی به مکان دیگری سفر کنند. کمودور ۶۴ هم کامپیوتری بود که به وسیله آن میلیون ها نفر توانستند وارد دنیای کامپیوتر و برنامه نویسی شوند.

قیمت اولیه خرده فروشی کمودور ۶۴، ۵۹۵ دلار بود. جک ترامیل خیلی زود توانست در ماه می سال ۱۹۸۳ قیمت این کامپیوتر را به ۲۵۰ دلار کاهش دهد. کمودور ۶۴، کامپیوتری بود که می توانست به تلویزیون معمولی وصل شود، از سیستم صوتی عالی برخوردار بود، درگاه توسعه، استفاده از نوار کاست، دو دسته بازی و صفحه کلیدی که هنوز هم استاندارد محسوب می شود، همچنین می توانست از چاپگر و مودم پشتیبانی کند. سخت افزار کمودور ۶۴ را در مقاله اختصاصی آمیگااستور بررسی کنید.

رقبای کمودور ۶۴

این دستگاه، قدرتمندتر و ارزان تر از هر یک از رقبای خود یعنی اپل ۲، آی بی ام پی سی و TRS-80 بود. موفقیت کمودور ۶۴ تا حدود زیادی به دلیل بازاریابی موفق خود بود. این کامپیوتر نه تنها توسط نمایندگی های مجاز، بلکه در فروشگاه های بزرگ، اسباب بازی فروشی ها و کتابفروشی های کالج نیز فروخته می شد.

کمودور ۶۴ تا سال ۱۹۹۳ تولید شد. در یازده سال تولید بین ۱۷ تا ۳۰ میلیون دستگاه در سراسر جهان فروخته شد و آن را به محبوب ترین کامپیوتر خانگی نسل اول تبدیل کرد. در یک دهه تولید، انواع مختلفی از کمودور ساخته شد. سری اول کمودور که با نام C64 شناخته می شود، در ایران با نام کمودور شکلاتی شناخته می شود. سری کمودور ۶۴ سی، با الگو گرفتن از کمودور ۱۲۸ ساخته شد و در این مدل مادربورد کوچک تر شده بود. کمودور ۱۲۸ آخرین کامپیوتر ۸ بیتی کمودور بود.

کمودور ۶۴ به خوبی توانست از لوازم جانبی خود بهره گیرد. انواع کارتریج بازی و برنامه های کاربردی از طریق درگاه توسعه به کمودور متصل می شدند و همچنین از نوار کاست به عنوان یک وسیله ارزان قیمت ذخیره اطلاعات استفاده می کرد. اگر مبلغی بیشتر در نظر می گرفتید، می توانستید دیسک درایو و چاپگر نیز برای این کامپیوتر خانگی تهیه کنید.

همچنین در کمودور ۶۴، از طریق یوزر پورت، کاربران کمودور قادر بودند ارتباط کامپیوتر با دنیای پیرامون را برقرار کرده و با برنامه نویسی مناسب کنترل مدارهای الکترونیک جانبی را به کمودور واگذار کنند.

«کامپیوترها برای توده ها، نه طبقات.» — جک ترامیل

کمودور ۶۴ همانطور که قبلا هم اشاره شد، در یک دهه حضور خود توانست میلیون ها نفر در سراسر جهان را با علم کامپیوتر و برنامه نویسی آشنا کند. ایده تراشه های کمکی صوتی و تصویری در کمودور، بعدها در آمیگا در حد اعلا به تکامل رسید. تکامل صدا و تصویر و ساخت کارت های گرافیکی قدرتمند در کامپیوترهای کلونی آی بی ام، تقریبا یک دهه بعد اتفاق افتاد.

کمودور ۶۴ با ۱۰ هزار عنوان نرم افزار، یکی از بزرگترین کتابخانه های نرم افزاری در کامپیوترهای خانگی را به نام خود کرد. همچنین این کامپیوتر می توانست با استفاده از کارتریج CPU Z80 از سیستم عامل CP/M و کتابخانه عظیم آن بهره گیرد. انواع زبان های برنامه نویسی مثل بیسیک، پاسکال، لوگو، فورث و... بر روی کارتریج ارائه شد.

به لطف این مزایا بازار کامپیوتر به سرعت کمودور ۶۴ را به ویژه در آلمان پذیرفت و در آنجا ده ها مجله و کتاب مرتبط با این کامپیوتر منتشر گردید. ده ها مجله دیگر در آمریکا و سراسر اروپا به این کامپیوتر اختصاص یافت. این مجلات دارای فهرست برنامه هایی برای خوانندگان خود بودند که دسترسی جالب و ارزان قیمتی به آنها می دادند.

مجله کامپیوتر

مجلات کمودور — منبع برنامه و آموزش

در ایران، مجله علم الکترونیک و کامپیوتر، اختصاصی کامپیوترهای خانگی، در دهه شصت و هفتاد، به کامپیوترهای خانواده کمودور و آمیگا می پرداخت. در این مجله نیز به تبعیت از الگوهای خارجی، انواع برنامه در اختیار خوانندگان قرار می گرفت. انتشار ماهانه این مجله و درج مطالب مختلف علمی و سرگرم کننده و ادامه دار، آموزش انواع برنامه و مرور بازی های مختلف و ترفند در بازی ها، از جمله سرفصل هایی بودند که خوانندگان این مجله را مجاب به خرید و پیگیری ماهانه آن می کردند. تولیدکنندگان مختلفی نیز به ساختن نمونه های داخلی کارتریج های کمودور و انتشار نرم افزارهای آن بر روی نوار و دیسک روی آورده بودند.

تاریخچه طراحی کمودور ۶۴

کمودور ۶۴، طراحی خود را در ژانویه ۱۹۸۱ آغاز کرد، زمانی که مهندسان فناوری MOS به این نتیجه رسیدند که به یک پروژه برای ساخت تراشه جدید نیاز دارند. آلبرت شارپنتیر از MOS مسئول چندین تراشه بسیار موفق ویک-۲۰ بود. او می گفت: «ما از ایده هایی که بازار می خواست انجام دهیم، بی خبر بودیم. بنابراین تصمیم گرفتیم یک تراشه ویدیویی و صوتی پیشرفته برای بازی ویدیویی بزرگ بعدی در ابعاد جهانی تولید کنیم.»

در فصل سوم کتاب خواندیم که جک ترامیل با تیزهوشی، شرکت ساخت تراشه MOS را خریداری کرد و مالکیت این شرکت به کمودور این امکان را می داد که در ایجاد طرح های نو و مبتکرانه، بدون نگرانی از تأمین قطعات و تراشه، پیشرو باشد و محدودیتی احساس نکند.

در نوامبر سال ۱۹۸۱، تراشه ها تکمیل شدند، اما رئیس کمودور، جک ترامیل تصمیم گرفت از ارائه آنها به بازار متزلزل بازی های آرکید خودداری کند. در عوض، او مهندسان را مأمور ساخت یک کامپیوتر خانگی ۶۴ کیلوبایتی برای نمایش در نمایشگاه زمستانی لوازم الکترونیکی مصرفی (CES) در هفته دوم ژانویه ۱۹۸۲ کرد. فقط ۶ هفته دیگر!

دو روز پس از درخواست جک، طراحی اولیه تکمیل شد و در پایان دسامبر ۱۹۸۱، سخت افزار پنج نمونه اولیه VIC-30 (نام اولیه توسعه کمودور ۶۴) مونتاژ شد. در دو هفته باقیمانده، سیستم عامل ویک-۲۰ با Commodore Basic 2.0 بر روی کمودور ۶۴ نصب شد. روز موعود با قیمت خرده فروشی تخمینی تنها ۵۹۵ دلار، سر و صدای زیادی در این نمایشگاه به پا کرد. هیچ کامپیوتر قدرتمند دیگری در نمایشگاه CES توسط رقبای کمودور در آن سال نمایش داده نشد. کمودور ۶۴ به دنیا آمد، بلافاصله دستور تولید داده شد و تا آگوست ۱۹۸۲ به سرعت به تولید انبوه رسید.

این کامپیوتر، علاوه بر این که بسیار قدرتمندتر از هر چیزی در بازار آن زمان بود، به شدت هم ارزان تر از رقبای خود مانند Apple II، IBM PC یا Radio Shack TRS-80 بود.

کمودور ۶۴، بدون شک ساده ترین کامپیوتر قابل برنامه ریزی است که تا به حال ساخته شده است. مانند PET و ویک-۲۰ قبل از آن، کمودور ۶۴ با سیستم عامل اصلی کمودور یعنی بیسیک ۲، آماده و در انتظار آموزش روی یک صفحه نمایش دوستانه بوت می شد.

صفحه بیسیک کمودور ۶۴

صفحه بیسیک — آماده برای برنامه نویسی

اگر نوشتن برنامه ها با دست خودتان خیلی دلهره آور بود و بارگذاری نرم افزار از روی نوار کاست یا فلاپی برای شما «خیلی سخت!» بود، می توانستید فقط یک کارتریج را در پشت دستگاه متصل کنید و مانند جادو، دستگاه شما هر کاری را که می خواهید انجام می داد.

راز موفقیت: تراشه های اختصاصی

تراشه MOS 6510

در سال ۱۹۸۰ شرکت نیمه هادی MOS، زیرمجموعه شرکت کمودور، توسعه پردازنده مرکزی و مجموعه تراشه ۶۵۱۰ را تکمیل کرد. این تراشه، یک فرکانس 0.9875 مگاهرتزی استاندارد پردازنده ۶۵۰۲ داشت (که در KIM-1 و PET استفاده می شد) با یک پورت ورودی/خروجی اضافی و توانایی استفاده از مقدار رم بیشتر.

این تراشه به عنوان بخشی از مفهوم «بازی ویدیویی بزرگ بعدی» طراحی شد. آلبرت شارپنتیر در سال ۱۹۸۱ مهندس MOS دیگری را به نام رابرت یانس استخدام کرد تا بفهمد که شرکت های رقیب تا چه حد می توانند فناوری فعلی خود را پیش ببرند. با اعتراف خودشان، آنها ایده های Texas Instruments TI 99، Atari 800، Apple II و دیگران را بررسی کردند و به نوعی «دزدیدند». این هم در نظر بگیریم که اکثر کامپیوترهای مذکور از پردازنده قدرتمند اما ارزان قیمت 6502 کمودور / MOS استفاده می کردند و شاید به کار بردن اصلاح سرقت، کمی اغراق آمیز باشد.

در نهایت با دو طراح و یک تکنسین CAD آنها «اولین سیلیکون» را تنها در ۹ ماه توسعه دادند و به طرز شگفت انگیزی در اولین تلاش موفق و کارآمد بود.

تراشه MOS 6510

تراشه MOS 6510 — قلب تپنده کمودور ۶۴

تراشه ویدیویی VIC-II 6567

تراشه ویدیویی VIC-II 6567 در مدل کمودور ۶۴ می تواند حدود ۱۲۸ رنگ تولید کند، اما فقط برای ۱۶ رنگ مهندسی شده و به طور رسمی پشتیبانی می شود. تراشه VIC-II به جز کمودور ۶۴، در ماشین های ساخته شده در سال های ۱۹۸۲ و اوایل ۱۹۸۳ استفاده شد. به دلایل حرارتی پوسته سرامیکی داشت و ۶۴ ساعت رنگی NTSC در هر خط تولید می کرد. این تراشه ها همچنین سیگنال های کروم و درخشندگی مجزا را تولید نمی کنند. تجدید نظرهای بعدی دارای پوسته پلاستیکی ارزان تر و ۶۵ ساعت رنگی در هر خط و همچنین رنگ و درخشندگی مجزا بودند که به شکل اولیه S-video امکان پذیر بود.

اصلاحات متعددی عمدتاً به نفع بهبود کیفیت خروجی ویدیو و از بین بردن اشکالی که باعث می شد پیکسل های تصادفی روی صفحه ظاهر شوند انجام شد (چند بازی اولیه عمداً از این برای جلوه های گرافیکی سوء استفاده کردند).

از آنجایی که به دلایل هزینه، تغییر به یک پوسته پلاستیکی ضروری بود، گرمای بیش از حد یک مشکل در VIC-II به وجود می آورد. این مسئله به دلایل مختلفی از جمله چگالی بالای قالب نسبت به فرآیند مورد استفاده و سرعت داخلی بالای آن (8 مگاهرتز) بود. کمودور یک راه حل بداهه را برای این کار با استفاده از محافظ RF آلومینیومی به عنوان یک هیت سینک امتحان کرد و این ترفند در جلوگیری از گرمای بیش از حد و خرابی تراشه کاملاً مؤثر است.

تراشه های سری 85xx VIC-II مورد استفاده در C64C با فرآیند مدرن تر ۳/۵ میکرومتری ساخته شده است و تنها به یک ریل برق ۵ ولتی به جای ریل دوگانه ۱۲ ولت و ۵ ولت VIC-II 65xx نیاز دارد. این تراشه ها به طور قابل توجهی خنک تر عمل می کنند و از گرمای بیش از حدی که بر 65xx VIC-II تأثیر می گذارد، رنج نمی برند.

تراشه VIC-II

تراشه VIC-II — پردازنده گرافیکی کمودور ۶۴

تراشه MOS 6581 SID

چیپ صدای افسانه ای SID 6581 در زمان خود شگفت انگیز بود. این تراشه می تواند سه «آوای» مختلف را در الگوهای پیچیده پخش کند و با کمی سرهم بندی می تواند یک یا دو صدای دیگر ایجاد کند. کمودور ۶۴ بدون شک بهترین کامپیوتر با قدرت صوتی موجود در بازار برای چندین سال آینده بود و رقبای آن، توانایی تولید تراشه های اختصاصی نداشتند، ولو با هر قیمتی. همچنین احتمالاً اولین کامپیوتر در جهان است که قادر به بازتولید صدای انسان قابل تشخیص، بدون افزودن سخت افزار جانبی است.

تراشه SID 6581

تراشه SID 6581 — افسانه ای که موسیقی دیجیتال را متحول کرد

رایج ترین سوال درباره کمودور ۶۴ این است که چرا در صفحه نمایش می بینیم ۳۸۹۱۱ بایت آزاد است در حالی که ظاهراً ۶۴۰۰۰ بایت حافظه دارد؟ دلیلش این است که تقریباً نیمی از حافظه آن برای عملکردهای داخلی مانند بیسیک کمودور و... استفاده می شود.

نکته حائز اهمیت اینکه اگر کمودور مالک MOS نبود، ممکن بود هزینه های طراحی آنقدر زیاد باشد که کمودور ۶۴ هیچگاه حتی در تصور هم طراحی نشود.

کمودور ۶۴ از بیسیک نسخه ۲ استفاده می کند، به این دلیل که ارتقاء این بیسیک، به حافظه فقط خواندنی (ROM) بیشتری نیاز داشت که هزینه بیشتری ایجاد می کرد. همچنین در حین تحقیق در مورد کمودور ویک-۲۰، طراحان متوجه شدند که جک ترامیل مدیر عامل کمودور نیز از این ایده خوشش می آید که انتخاب Basic 2.0 باعث می شود مصرف کنندگان، کارتریج اضافی را برای ارائه دستورات بیشتر خریداری کنند و این می توانست درآمدهای سرشاری را برای کمودور به همراه داشته باشد.

از آنجایی که تجربه ویک بسیار موفقیت آمیز بود، «بدیهی» بود که آنها باید دوباره از شاسی پلاستیکی همان ماشین ها استفاده کنند. کاهش اندازه شکاف کارتریج، تغییر رنگ و زدن لوگوی جدید تنها چیزی بود که لازم داشتند.

قبل از اعلام آن در CES، قیمت های خرده فروشی تا ۱۰۰۰ دلار برای دستگاه پایه پیشنهاد شده بود (یعنی بدون درایو فلاپی، درایو کاست یا مانیتور). ولی به سرعت متوجه شدند قیمت ۵۹۵ دلار، برای جذب بازار معقول تر است.

بر اساس مدل توزیع ویک-۲۰، کمودور ۶۴ را در جعبه های مقوایی کوچک و از همه مهمتر ارزان قیمت بسته بندی کردند که در داخل با پایه های مقوایی استحکام لازم ایجاد شده بود. Sears، Toys 'R' Us، Montgomery Ward، Fred Meyer، K-Mart، Lionel Play World این دستگاه ها را در کنار محصولات معمولی خود مانند توستر، لباس و چکش فروختند. البته کمودور ۶۴ از طریق خرده فروشان کامپیوتر حرفه ای کمودور و فروشگاه های تخصصی کامپیوتر نیز در دسترس بود.

در اواسط دهه ۸۰، دلالان بزرگ، کمودور ۶۴ را به قیمت حدود ۱۰۰ دلار می خریدند. برخی از خرده فروشان کمودور ۶۴ را به قیمت کمتر از ۱۰۰ دلار فروختند به این امید که مصرف کنندگان فلاپی درایو، چاپگر، دیسک، مودم و میز را هم بخرند، که سود بسیار بالاتری داشتند.

اوایل دهه ۱۹۸۰ زمانی بود که مفهوم نرم افزار رایگان و اشتراک افزار به ثمر نشست. هزاران برنامه نویس میلیون ها ساعت کار را صرف برنامه هایی می کردند که بدون هزینه در دسترس قرار می دادند. از آنجایی که کمودور ۶۴ درصد زیادی از بازار را در اختیار داشت، یکی از ذینفعان اصلی این نوآوری بود. برخی استدلال کرده اند که کمودور ۶۴ علت این بدعت بوده است. میلیون ها برنامه نویس کمودور ۶۴ در سن دبیرستان با خلاقیت و تمایل، هزاران نرم افزار ایجاد کردند که هیچ فروشگاهی برای آنها نداشتند. از آنجا که آنها پول نقدی برای پوشش هزینه های تولید نداشتند، ارائه نرم افزار در ازای انتشار نام شما برای بسیاری از بچه ها معامله بسیار خوبی به نظر می رسید. بسیاری از این برنامه ها به رایگان در مجلات چاپ شده و در اختیار دیگران قرار می گرفتند.

نسخه های مختلف کمودور ۶۴

کمودور 64C

کمودور 64C در یک جعبه پلاستیکی بژ براق عرضه شد. به غیر از برخی اصلاحات جزئی مدار، 64C مشابه کمودور ۶۴ اصلی بود. این طراحی، کمودور ۶۴ را تبدیل به رقیب کوچکی برای رایانه های شخصی IBM با نسخه های اصلی مایکروسافت ویندوز ۱، ۲ و ۳ کرد. GEOS بسیار بالغ تر و تواناتر از ویندوز نوپای مایکروسافت بود، اما ترکیبی از حفاظت عالی از کپی (که مانع از گسترش و محبوبیت آن شد) و حداقل سخت افزار پایه، عمر GEOS را بسیار کوتاه کرده است. در حالی که نسخه های جدید GEOS هنوز توسعه یافته و برای فروش تولید می شوند، اهمیت تجاری آن با کمودور ۶۴ از بین رفت. جئوس سیستم عامل گرافیکی کمودور ۶۴ بود.

کمودور 64C

کمودور 64C — نسخه مدرن با بدنه بژ

کمودور MAX

جالب ترین مشتق کمودور ۶۴، ماشین کمودور Max بود. در آلمان و کانادا برای آن تبلیغ شد اما فقط در ژاپن منتشر گردید. مکس چیزی متفاوت از کمودور ۶۴ بود. این نسخه بسیار ارزان تر از کمودور ۶۴ با تنها ۸ کیلوبایت رم و کیبورد غشایی، شاید بسیار بد به نظر می رسید ولی این ترکیب آن را به یکی از کمیاب ترین و پرتقاضاترین کامپیوترهای تولیدی کمودور تبدیل کرده است. این سیستم محدود دارای دو پورت جوی استیک، پورت کارتریج و کاست، خروجی RF، خروجی صدا، انتخاب کانال و ورودی کابل برق است.

کمودور MAX

کمودور MAX — کمیاب ترین نسخه

کمودور 64 GS

کمودور ۶۴ GS، یک نسخه بدون صفحه کلید از C64 بود که در سال ۱۹۹۰ در اروپا عرضه شد. ایده اصلی، کاهش بیشتر هزینه برای تولید یک کنسول بازی با قیمت پایین بود. 64GS یک جعبه سفید کوچک داشت که مادربرد کمودور ۶۴ با یک اسلات کارتریج در بالای آن قرار گرفته بود. اگر هزینه تولید یک C64 معمولی را 50 دلار در نظر بگیریم، GS احتمالاً نزدیک به ۴۰ دلار هزینه داشت که البته در نهایت فروش خوبی نداشت.

کمودور 64 GS

کمودور 64 GS — کنسول بازی بدون کیبورد

لوازم جانبی مدرن کمودور ۶۴

عرضه کمودور ۶۴ در سال ۱۹۹۴ متوقف شد اما دنیای کمودور به پایان نرسید. بسیاری از فناوری های مدرن امروزی از این کامپیوتر فراموش نشدنی پشتیبانی می کنند. امروزه با استفاده از بردهای توسعه و میکروکنترلرها، می توان انواع مدل های هارد دیسک را برای کمودور ۶۴ تولید کرد، یا با استفاده از مبدل sd2iec از حافظه SD به عنوان شبیه ساز دیسک درایو ۱۵۴۱، ۱۵۷۱ و ۱۵۸۱ استفاده نمود. نگهداری سخت افزار کمودور را در مقاله اختصاصی آمیگااستور بخوانید.

در سال های اخیر برای کمودور ۶۴، انواع مختلفی از کارتریج های گوناگون تولید شده که می توان به ایزی فلش، کنگفوفلش، فاینال کارتریج ۳ پلاس و انواع یونیورسال کارتریج اشاره کرد. همچنین برای این کامپیوتر انواعی از مودم ساخته شده که کاربران این کامپیوتر در سراسر دنیا می توانند به اینترنت وصل شوند. امروزه گروه های پرشماری به این کامپیوتر می پردازند و هنرمندانی در زمینه ساخت موسیقی با تراشه SID کمودور در رقابت هستند.

در یک دهه اخیر در ایران، با ایجاد وبلاگ www.commodore-amiga.blogfa.com توانستم مقداری از آرشیوهای قدیمی درباره این کامپیوتر را در محیط وب فارسی گسترش دهم. همچنین در طی این سال ها با ایجاد گروه هایی برای همکاری در زمینه ساخت سخت افزار جانبی، توانستیم برخی از پروژه های جدید این کامپیوتر را تولید کنیم. صفحه ای برای معرفی این محصولات ایجاد شده که با آدرس www.commodore64store.ir در دسترس است. محصولات سخت افزاری را در فروشگاه آمیگااستور ببینید.

یونیورسال کارتریج

یکی از جذابیت های کمودور ۶۴، توانایی استفاده از کارتریج در کنار فلاپی درایو و تیپ درایو بود. کارتریج ها توسط شرکت های مختلفی تولید می شد و هر تولید کننده ای در آن زمان برای تسلط بر بازار سعی می کرد شیوه جدیدتری به کار بگیرد تا بتوانند برنامه هایی با حجم بالاتر را بر روی کارتریج به بازار ارائه دهند. کارتریج های اولیه در ظرفیت های 8، 16، 32 و نهایتاً 64 کیلوبایت تولید می شدند و توان اجرای برنامه هایی نهایتاً با همین ظرفیت داشتند. ولی در سال های پایانی تسلط کمودور بر بازار، تولیدکنندگانی مانند Ocean توانستند به تکنیک هایی در ساخت کارتریج دست پیدا کنند که برنامه هایی با حجم بالاتر از 64 کیلوبایت هم بر روی کارتریج به بازار ارائه دهند.

در دوران اخیر طراحان علاقمند و دارای دانش سخت افزار توانستند کارتریجی طراحی کنند که توان اجرای انواع کارتریج های قدیمی را داشته باشد. این کارتریج ها به یونیورسال کارتریج معروف شدند. این کارتریج توان اجرای برنامه از روی ایپرام هایی با ظرفیت 64، 128، 256، 512 و 1024 کیلوبایت را دارا هستند و دارنده این کارتریج می تواند برنامه و بازی های دلخواه خود را روی این ایپرام ها ذخیره نموده و از آن استفاده کند.

یونیورسال کارتریج

یونیورسال کارتریج — اجرای همه کارتریج های قدیمی

مبدل sd2iec

ارزشمندترین و کاربردی ترین سخت افزار جانبی که با استفاده از فناوری جدید برای کمودور ساخته می شود، احتمالاً مبدل sd2iec می باشد. قادر است انواع درایو ۱۵۴۱، ۱۵۷۱ و ۱۵۸۱ را به طور تقریباً کامل شبیه سازی کند و با استفاده از حافظه SD می تواند ایمیج فلاپی دیسک های مختلف کمودور را به صورت آرشیوی گسترده در اختیار علاقمندان کمودور قرار دهد. مبدل فلاپی درایو sd2iec با تمام مدل های کمودور سازگار است و دارندگان کمودور ۱۲۸ و پلاس ۴ به راحتی می توانند از این سخت افزار ارزشمند استفاده کنند. این سخت افزار در اندازه های مختلف و با کیس های متنوع طراحی و تولید شده است.

سال ها قبل در ایران قطعه ای بسیار کمیاب به شمار می آمد. تصویر زیر اولین بورد sd2iec طراحی شده و به مرحله تولید رسیده در ایران است که توسط دوست خوبم محمد سلیمانپور در سال ۱۳۹۶ طراحی شد. قبل از تولید این بورد، چند طرح و نمونه اولیه و آزمایشگاهی برای استفاده های شخصی انجام شده بود، ولی اولین تولید کامل شده مبدل sd2iec همین بورد است.

مبدل sd2iec

مبدل sd2iec — اولین بورد تولید شده در ایران — مشاهده محصول

فریز کارتریج

یکی از امتیازات کمودور نسبت به کامپیوترهای خانگی رقیب، استفاده هوشمندانه از درگاه توسعه بود. این درگاه با استفاده از انواع مختلف کارتریج می توانست کمودور ۶۴ را به طرز جالبی توسعه بخشد. فریز کارتریج ها مهمترین کارتریج هایی بودند که قابلیت های منحصر به فردی به کمودور ۶۴ می دادند. این کارتریج ها علاوه بر در اختیار قرار دادن برنامه های کاربردی مهم، دارای دکمه ای موسوم به دکمه فریز یا انجماد بودند که با فشردن این دکمه تمام کارکرد سیستم متوقف می شد.

پس از فریز کردن وضعیت سیستم، منوهای کارتریج ظاهر می شدند. به وسیله فریز کارتریج ها در این حالت، امکان ایجاد تغییرات در نرم افزار در حال اجرا وجود داشت و در صورت نیاز، کپی گرفتن از وضعیت فریز شده بر روی نوار یا دیسک در قالب فایلی جدید امکان پذیر بود. این حالت بیشتر برای ذخیره بازی ها در مراحل بالا مورد استفاده قرار می گرفت. همچنین در حالت انجماد، با ایجاد تغییرات در کدهای نرم افزاری، کاربران می توانستند بازی ها را هک کرده و شخصیت های بازی را فناناپذیر کنند.

فاینال کارتریج ۳، یکی از قویترین فریز کارتریج های کمودور می باشد که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفت و توسعه داده شد. طراحان سخت افزار، این فریز کارتریج قدرتمند را با یونیورسال کارتریج ترکیب کرده و فاینال کارتریج ۳ پلاس طراحی شد.

فاینال کارتریج ۳ پلاس

فاینال کارتریج ۳ پلاس — ترکیب فریز کارتریج و یونیورسال — مشاهده محصول

ایزی فلش

کارتریج ایزی فلش، در اصل یک نوع یونیورسال کارتریج می باشد. با این تفاوت که ساخت و برنامه ریزی آی سی EPROM در یوکارت، کاری تقریباً تخصصی است و نیاز به دستگاه پروگرامر دارد. اما در ایزی فلش، این پروسه آسان شده و کاربر می تواند با نرم افزار مربوطه، از طریق کمودور این کارتریج را برنامه ریزی مجدد کند. این کارتریج یک مگابایت حافظه در اختیار کاربر قرار می دهد که این مقدار برای کمودور ۶۴، مقدار حافظه قابل توجهی است و تقریباً ۴۰ برنامه و بازی را می توان در این حجم از حافظه ذخیره کرد. در این کارتریج، امکان پاک کردن حافظه و برنامه ریزی مجدد توسط کاربر به سادگی وجود دارد.

ایزی فلش

ایزی فلش — برنامه ریزی آسان بدون پروگرامر

ایزی فلش ۳

این کارتریج یکی از موثرترین و هنرمندانه ترین کارتریج های کمودور است. ۷ کارتریج ایزی فلش در کنار هم قرار گرفته، ۳ بخش مجزا برای ذخیره رام ۳ فریز کارتریج رؤیایی در نظر گرفته شده، و ۸ قسمت نیز برای ذخیره ۸ کرنال رام ارزشمند وجود دارد! اخیراً این کارتریج برای استفاده به عنوان مودم برنامه نویسی شده و شاید در آینده کاربردهای دیگری نیز برای آن تعریف شود.

ایزی فلش ۳

ایزی فلش ۳ — ۷ کارتریج در یک قاب

کنگفوفلش

برای شناخت کنگفوفلش بهتر است با معرفی یوکارت شروع کنیم. یوکارت چیست؟ ویژگی جالبی که کامپیوترهای کمودور داشتند، حفظ ارتباط با کارتریج در کنار نوارخوان و دیسک گردان بود. به هر حال این کامپیوترها همزمان با کنسول هایی مانند آتاری و نینتندو وارد بازار شدند و مخاطب هنوز از این ماشین ها انتظاراتی مشابه کنسول های بازی داشتند و سازندگان هم موضوع را در نظر گرفته و این کامپیوترها را مجهز به درگاه کارتریج می کردند.

مزیت کارتریج، سرعت بسیار بالاتر اجرای برنامه ها و بازی ها در مقایسه با نوارخوان بود و البته این قبیل کارتریج ها قیمت های بالایی هم داشتند.

در دوران اخیر طراحان علاقمند توانستند کارتریجی طراحی کنند که توان اجرای انواع کارتریج های قدیمی را داشته باشد. این کارتریج ها به یونیورسال کارتریج معروف شدند. برای این کار شما باید یک دستگاه پروگرامر یونیورسال هم داشته باشید تا بتوانید ایپرام هایتان را پروگرام کنید. همچنین باید چند برنامه هم روی ویندوز خود نصب کنید که بتوانید فایل های مختلف کمودور که عموماً prg هستند را به فایل باینری تبدیل کنید.

کنگفوفلش در وهله اول یک یونیورسال کارتریج بسیار کامل و پیشرفته است، با هزینه به مراتب پایین تر. برای کار با یوکارت ها شما نیاز به یک کامپیوتر و یک پروگرامر دارید که ارزانترین پروگرامرها حداقل ۱۰۰ دلار قیمت دارند. به علاوه اینکه تبدیل فایل های کمودور به فایل باینری کاری نسبتاً سخت و وقت گیر می باشد و بسیاری از برنامه های کمودور اصولاً با این تبدیلات ناسازگاری نشان می دهند.

کنگفوفلش در ابتدا خود را به صورت یوکارتی نشان خواهد داد که کامپیوتر و پروگرامر مورد نیاز یوکارت ها را درون خود جای داده است. روش کار به این صورت است که فایل های مختلف را بسیار سریع فلش می کند و در آی سی مربوطه که روی بورد کار گذاشته شده قرار می دهد، خیلی سریعتر از آنچه که فکر کنید!

این برنامه در حافظه میکرو SD کنگفوفلش باقی می ماند تا زمانی که برنامه دیگری را تصمیم بگیرید که فلش کنید. کنگفوفلش برخلاف یوکارت قابلیت کار کردن با همه انواع فایل های کمودور را دارد و به راحتی فایل های prg و crt را پشتیبانی می کند. این کارتریج توان اجرای فایل های crt فریز کارتریج هایی همچون فاینال ۳ یا اکشن ۶ را دارد و بعد از اجرا کردن این فایل ها، کنگفوفلش تبدیل به فریز کارتریج می شود که ویژگی بسیار جالب توجه این کارتریج ارزشمند است.

کنگفوفلش

کنگفوفلش — همه کاره کمودور ۶۴

یوکارت

یوکارت — پایه و اساس کارتریج های مدرن

نمونه سخت افزارهای جانبی که مورد مطالعه در این کتاب قرار گرفت، از مهمترین سخت افزارهای جانبی ساخته شده برای کمودور ۶۴ هستند. سخت افزارهای متنوع دیگری هم برای این کامپیوتر ساخته شده که بررسی همه آنها در این کتاب نمی گنجد. چند سخت افزاری که معرفی کردم، مهمترین لوازم جانبی کمودور ۶۴ برای استفاده امروزی هستند. برای تهیه این محصولات می‌توانید به فروشگاه آمیگااستور مراجعه کنید.

«کمودور ۶۴ بیش از هر کامپیوتر دیگری در تاریخ فروخته است.» — کتاب رکوردهای گینس
برگرفته از کتاب «کامپیوترهای شگفت‌انگیز دهه ۱۹۸۰» — نوشته c64spark
#کمودور۶۴ #Commodore64 #C64 #کمودور #Commodore #جک_ترامیل #JackTramiel #MOS_6510 #VIC_II #SID_6581 #تراشه_صدا #SoundChip #کامپیوتر_خانگی #HomeComputer #رتروکامپیوتر #RetroComputing #نوستالژی #Nostalgia #کامپیوترهای_شگفت_انگیز #AmazingComputers #تاریخ_فناوری #TechHistory #برنامه_نویسی #Programming #بیسیک #BASIC #مایکروسافت #Microsoft #اپل۲ #AppleII #آتاری #Atari #TRS80 #فورد_مدل_T #FordModelT #کارتریج_بازی #GameCartridge #دهه_هشتاد #1980s #کمودور_شکلاتی #کمودور64C #Commodore64C #کمودورMAX #CommodoreMAX #کمودورGS #CommodoreGS #یونیورسال_کارتریج #UniversalCartridge #sd2iec #فریز_کارتریج #FreezeCartridge #فاینال_کارتریج۳ #FinalCartridge3 #ایزی_فلش #EasyFlash #کنگفوفلش #KungFuFlash #یوکارت #UCart #GEOS #جئوس #کامپیوتر_تاریخ #ComputerHistory #رتروگیمینگ #RetroGaming #موفقیت_تاریخی #HistoricalSuccess #کتاب_رکوردها #GuinnessWorldRecords #سخت_افزار #Hardware #فروشگاه #Store #محصولات #Products
بازگشت به آمیگااستور